Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.
แชร์สิ่งนี้ บทความ
X
Baby has skin rashes

'อาการเด็กแพ้นมวัว' ที่คุณแม่ไม่ควรมองข้าม

 

ทำความเข้าใจโรคแพ้โปรตีนนมวัวในเด็ก พร้อมวิธีสังเกตอาการว่าลูกน้อยเข้าข่ายเด็กแพ้นมวัวหรือไม่ เพื่อการดูแลลูกอย่างถูกวิธีเพราะเรื่องแพ้ไม่ใช่เรื่องเล็ก

วันศุกร์, เมษายน 10th, 2020

คุณแม่รู้จัก “โรคแพ้นมวัว” ดีหรือยัง?

โรคแพ้นมวัว คือ โรคภูมิแพ้ชนิดหนึ่งในกลุ่มแพ้อาหาร โดยผู้ป่วยมีอาการแพ้โปรตีนนมวัว จะมีอาการ ผื่นลมพิษ หรือเกิดผื่นแพ้ผิวหนัง น้ำมูกไหล ไอแห้ง คัดจมูก อาเจียน ถ่ายเหลว ถ่ายมีมูกปนเลือด ถ้าเป็นจากการแพ้เฉียบพลันมักจะมีอาการเกิดขึ้นภายใน 1-2 วัน แต่ถ้าอาการรุนแรงมากอาจเกิดภายใน 1-2 ชั่วโมงได้ แต่ถ้าเป็นการแพ้แบบเกิดล่าช้า อาจมีอาการภายใน 1-3 เดือน หลังจากได้รับประทานนมวัว หรือ อาหารที่มีส่วนประกอบของนมวัว โดยการแพ้เกิดจากปฏิกิริยา ภูมิคุ้มกันร่างกาย และระดับความรุนแรงแตกต่างกัน ที่สำคัญคือ อาการเหล่านี้มักจะต้องเป็นแบบเรื้อรัง เป็นๆหายๆ และมักมีอาการมากกว่าสองระบบ เช่น ทางเดินอาหารร่วมกับผิวหนัง เป็นต้น ซึ่งโรคแพ้นมวัวมักพบในทารกมากกว่าเด็กโตและผู้ใหญ่ และพบว่าสาเหตุหลักมาจากกรรมพันธุ์ และสิ่งแวดล้อมภายนอก เช่น อาหารที่แม่รับประทานตอนตั้งครรภ์ ตอนให้นมลูก และนมที่ทารกได้รับในช่วง 6 เดือนแรกเกิด ที่ส่งผลให้เด็กอาจเป็นโรคแพ้โปรตีนนมวัวได้

แม้ “นมวัว” อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการผิดปกติ จากการไปกระตุ้นการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย แต่ในกรณีที่มีอาการทางลำไส้อาจหรือเกิดจากภาวะย่อยแลคโตสผิดปกติ ซึ่งเป็นผลมาจากการที่ร่างกายมีเอนไซม์แลคเตสไม่เพียงพอที่จะย่อยน้ำตาลแลคโตสในนมวัว ไม่ได้เกิดจากการแพ้แลคโตสในนม ซึ่งเด็กกลุ่มนี้สามารถทานนมวัวที่ไม่มีแลคโตสได้โดยไม่มีอาการ แต่ถ้ามีอาการก็สรุปได้ว่าน่าจะแพ้นมวัวจริง จำนวนของเด็กที่แพ้โปรตีนในนมวัวจึงเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา สาเหตุของการแพ้มีหลายปัจจัย คือ จากพันธุกรรมของพ่อและแม่ ประกอบกับอาหารที่แม่ทานระหว่างตั้งครรภ์เพื่อการบำรุงทารกในครรภ์ เช่นทานนมวัว นมถั่วเหลือง ไข่ แป้งสาลี มากกว่าสถาวะปกติก่อนตั้งครรภ์ การผ่าคลอดร่วมกับการทานนมวัวมาตั้งแต่เกิด เป็นต้น สำหรับในเด็กที่แพ้อาหารพบว่าอาหารที่พบได้บ่อย คือ นมวัว ลองลงมาคือไข่โดยเฉพาะไข่ขาว เป็นอันดับแรกๆ คาดว่าพบได้ประมาณ 10%ในวัยทารก และพบว่ามากกว่า 60% ของเด็กที่แพ้นมวัวจะมีอาการหายไปเมื่ออายุ 1 หรือ 2 ปี ถ้ามีการหลีกเลี่ยงการบริโภคนมวัวอย่างเด็ดขาด ขณะที่เด็กอีก 40% อาจยังแสดงอาการแพ้อยู่จนถึงอายุ 5 ปี

รู้ได้อย่างไรว่าลูกแพ้นมวัว

ลูกแพ้นมวัว หรือการแพ้โปรตีนนมวัวของเด็กแต่ละคนอาจแสดงออกมาไม่เหมือนกัน ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่จำเป็นต้องอาศัยการสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด และหากไม่แน่ใจกับอาการที่เกิดขึ้นก็ควรปรึกษาคุณหมอเพื่อทำการหาสาเหตุที่แท้จริง

1. ประเมินความเสี่ยง
จากที่ได้บอกไปว่าโรคแพ้นมวัว หรือแพ้โปรตีนนมวัว มีสาเหตุหลักมาจากกรรมพันธุ์ ดังนั้นหากคุณพ่อ คุณแม่ มีประวัติเป็นโรคภูมิแพ้ ไม่ว่าจะแสดงอาการทางผิวหนัง ทางเดินหายใจ หรือที่ตา แพ้ยาหรือแพ้อาหาร หรือเคยมีลูกแพ้โปรตีนนมวัว ก็อาจส่งผลให้ลูกน้อยมีความเสี่ยงของการแพ้โปรตีนนมวัวที่เพิ่มขึ้น ยิ่งขณะที่ตั้งครรภ์คุณแม่ดื่มนมวัว หรืออาหารที่ประกอบไปด้วยนมวัวในปริมาณมากกว่าปกติ ก็อาจส่งผลให้ลูกน้อยเป็นโรคแพ้โปรตีนนมวัวได้เช่นกัน นอกจากนี้ยังพบว่าการที่คุณแม่ผ่าคลอดอาจเพิ่มความเสี่ยงที่ลูกจะเกิดภูมิแพ้ได้มากกว่าการคลอดธรรมชาติอีกด้วย รวมถึงการไม่ได้ทานนมแม่ในช่วง 6 เดือนแรก

สังเกตอาการแพ้นมวัว

โรคแพ้นมวัว มีอาการที่ค่อนข้างหลากหลายแตกต่างกันไป เช่น ท้องเสีย ถ่ายปนมูกเลือด ผื่นแพ้นมวัว ลมพิษ น้ำมูกไหล คัดจมูก หายใจครืดคราด มีตั้งแต่ที่เป็นฉับพลันทันที และเป็นเรื้อรังจนทำให้ลูกน้อยอาจมีการเจริญเติบโตที่ช้ากว่าเกณฑ์ โดยคุณแม่สามารถสังเกตได้จากกราฟการเจริญเติบโต ซึ่งอาการเหล่านี้เป็นอาการที่ค่อนข้างแยกจากโรคอื่นๆ ได้ยาก ทั้งนี้หากลูกน้อยมีอาการผิดปกติคุณแม่ควรปรึกษาคุณหมอ เพื่อให้คุณหมอตรวจวินิจฉัยว่าลูกน้อยเป็นโรคแพ้โปรตีนนมวัวหรือไม่

การวินิจฉัยอาการเด็กแพ้นมวัว

วิธีที่จะบอกว่าลูกน้อยมีภาวะแพ้นมวัวนั้นไม่ง่าย เพราะสัญญาณของอาการแพ้แสดงออกได้หลากหลายรูปแบบ และอาจคล้ายคลึงกับสัญญาณของอาการแพ้อื่นๆ อย่างไรก็ดี 3 อาการหลักเหล่านี้สามารถบ่งบอกถึงภาวะแพ้โปรตีนในนมวัวได้

เด็กแพ้นมวัวมักจะมีอาการมากกว่าหนึ่งระบบ หากคุณพ่อคุณแม่สงสัยให้ลองสังเกตอาการเหล่านี้

อาการทางระบบทางเดินอาหาร

o ปวดท้อง
o อาเจียน ท้องเสีย
o ถ่ายเป็นมูกเลือด
o ไม่โตตามวัยเพราะระบบการดูดซึมอาหารผิดปกติ

อาการทางระบบทางเดินหายใจ

o มีเสมหะเรื้อรัง หายใจไม่สะดวก หายใจเสียงดังวี๊ด

อาการทางผิวหนัง

o ผื่นลมพิษ
o ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังแบบเม็ดทราย

การจะรู้ได้ว่าผื่นของลูกเป็นผื่นที่เกิดจากการแพ้นมวัวหรือไม่นั้น คุณแม่อาจลองสังเกตอาการลูก โดยการให้ลูกงดนมวัวประมาณ 1- 2 สัปดาห์ ว่าอาการผื่นคันหายไปหรือไม่ หากสงสัยว่าลูก มีอาการเเพ้นมวัวควรพาลูกไปพบกุมารแพทย์ด้านโรคภูมิแพ้เพื่อวินิจฉัยเพิ่มเติม

ส่วนอาการแพ้ชนิดรุนแรง (Anaphylactic Reaction) ที่เกิดกับระบบไหลเวียนโลหิตร่วมกับการมีภาวะความดันโลหิตต่ำอย่างเฉียบพลัน ที่ต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลโดยด่วนยังพบได้น้อยในกลุ่มเด็กที่แพ้โปรตีนในนมวัว

หากคุณพ่อคุณแม่สงสัยว่าลูกมีภาวะแพ้นมวัว ควรรีบพาลูกไปพบคุณหมอเพื่อทำการทดสอบโรคภูมิแพ้ โดยคุณหมอจะทำการทดสอบทางผิวหนัง (การตอบสนองทันทีต่อสารก่อภูมิแพ้) หรือจากการเจาะเลือด หรือการทดสอบการตอบสนองของร่างกายด้วยการลองทาน ซึ่งขึ้นกับอาการแสดงและความรุนแรง

ครอบครัวที่มีภาวะภูมิแพ้ ส่งผลให้ลูกมีภาวะภูมิแพ้ด้วยหรือไม่?

การที่พ่อ-แม่ หรือพี่ เป็นโรคภูมิแพ้ ลูกก็ไม่จำเป็นที่จะเป็นโรคภูมิแพ้ชนิดเดียวกัน และความรุนแรงของโรคภูมิแพ้ก็ไม่ได้สัมพันธ์กับประวัติที่มีโรคภูมิแพ้ในครอบครัวด้วย

ดูแลอย่างไรเมื่อลูกแพ้นมวัว

ในประเทศไทย โรคแพ้นมวัว หรือแพ้โปรตีนนมวัว เป็นโรคที่มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การเจริญเติบโต และพัฒนาการ ทำให้มีค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลที่เพิ่มขึ้น และอาจอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างถูกต้อง คุณพ่อคุณแม่ จึงจำเป็นที่จะต้องเข้าใจในโรคนี้เพื่อลดความรุนแรงและเรื้อรังที่อาจจะเกิดกับลูกน้อย ซึ่งเรามี 3 วิธี ดูแลลูกรักเมื่อเขาแพ้โปรตีนนมวัว ดังนี้

โภชนาการคุณแม่ ส่งต่อสู่ลูกได้

คุณแม่ควรให้ลูกได้ทานนมแม่อย่างน้อยในช่วง 6 เดือนแรก หรือนานที่สุดเท่าที่จะทำได้ เนื่องจากนมแม่สร้างภูมิคุ้มกันให้กับลูกน้อย หากให้นมแม่อย่างเดียวแล้ว ลูกยังมีอาการแพ้เหมือนเดิม คุณแม่ควรงดนมวัว และอาหารที่ประกอบด้วยนมวัวทุกชนิด เนื่องจากโปรตีนจากอาหารที่คุณแม่รับประทาน อาจส่งผ่านน้ำนมสู่ลูกได้ แต่คุณแม่ยังสามารถกินเนื้อวัวได้อยู่นะคะ เนื่องจากเป็นโปรตีนคนละตัวในนมวัวนั่นเองค่ะ

อาหารสำหรับเด็กที่มีภาวะแพ้นมวัว

เมื่อแพทย์ยืนยันว่าลูกน้อยมีภาวะแพ้นมวัว ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีส่วนผสมของนมวัวทุกชนิด ไม่ว่าจะในรูปแบบใดๆ อย่างเด็ดขาด คุณแม่อาจกลุ้มใจในการหาอาหารที่ลูกจะสามารถรับประทานได้ แต่หากปฎิบัติตัวตามคำแนะนำของคุณหมอและคำแนะนำเหล่านี้ จะช่วยให้คุณแม่สามารถดูแลเรื่องอาหารการกินของลูกน้อยได้ง่ายขึ้น
● ทั้งยังส่งเสริมการเจริญเติบโตของร่างกายได้เช่นกัน หากลูกกินนมแม่คุณก็จำเป็นต้องงดอาหารกลุ่มผลิตภัณฑ์จากนมด้วยเช่นกัน เพราะโปรตีนในนมวัวบางชนิดสามารถถูกส่งผ่านทางนมแม่ได้
● เรียนรู้ส่วนประกอบที่อยู่บนฉลากของผลิตภัณฑ์อาหาร เพื่อหลีกเลี่ยงโปรตีนจากนมวัวในรูปแบบต่างๆ ได้แก่ นมผง เคซีน เคซีนเนต แลคโตโกลบูลิน แลคตัลบูมิน เวย์ ฯลฯ คุณแม่จึงต้องฝึกสังเกตและอ่านฉลากให้ละเอียด

baby breast milk

นมที่ ”ใช่” เพื่อลดโอกาสลูกแพ้

หากคุณแม่ไม่สามารถให้นมลูกน้อยได้ เนื่องจากปัญหาทางสุขภาพส่วนตัว คุณแม่สามารถปรึกษากุมารแพทย์ในเรื่องของนมสูตรพิเศษสำหรับเด็กที่แพ้โปรตีนนมวัวโดยเฉพาะ ซึ่งมีหลากหลายกลุ่ม เช่น นมสูตรโปรตีนที่ผ่านการย่อยอย่างละเอียด นมสูตรที่โปรตีนในนมถูกย่อยจนได้เป็นโมเลกุลขนาดเล็ก หากเด็กได้รับนมสูตรโปรตีนย่อยอย่างละเอียดแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น แพทย์อาจแนะนำนมสูตรกรดอะมิโน ซึ่งเป็นนมสูตรที่โปรตีนย่อยจนเป็นกรดอะมิโนที่มีขนาดเล็กที่สุด ที่เหมาะสำหรับเด็กที่แพ้โปรตีนนมวัวชนิดรุนแรง และสูตรนี้มีราคาที่สูงกว่า กรณีที่ประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว และคุณแม่ไม่สามารถให้นมลูกได้ ควรปรึกษากุมารแพทย์เกี่ยวกับเวย์โปรตีนที่ผ่านการย่อยบางส่วน (Partially Hydrolyzed Whey Protein) ซึ่งเป็นโปรตีนโมเลกุลขนาดเล็กลงที่สามารถพบได้ในน้ำนมแม่ มีคุณสมบัติที่ย่อยง่าย เมื่อเวย์โปรตีนถูกนำไปย่อยจนมีขนาดโมเลกุลเล็กลง จึงทำให้เป็นโปรตีนที่อ่อนโยนต่อลูกน้อยมากยิ่งขึ้น สังเกตุได้จากนมแม่ไม่ค่อยทำให้เกิดอาการแหวะนม เพราะนมแม่มีเวย์โปรตีนสูงถึง 70% เมื่อเทียบกับเคซีนโปรตีน ซึ่งเป็นโปรตีนที่เมื่อโดนกรดในกระเพาะอาหารแล้วจะเกิดเคิร์ด ทำให้ย่อยยากกว่า สำหรับลูกน้อยที่เป็นโรคแพ้โปรตีนนมวัว ไม่แนะนำการใช้นมแพะหรือนมควายในการรักษา เพราะโปรตีนในนมวัวนมแพะและนมควายมีส่วนโครงสร้างที่เหมือนกันมากกว่าร้อยละ 90 ส่วนนมถั่วเหลืองอาจใช้รักษาอาการแพ้ที่เกิดขึ้นได้ในบางกรณี

หลังจากเดือนที่ 6 คุณแม่สามารถเสริมอาหารตามวัยร่วมกับนมที่ลูกน้อยดื่มเป็นประจำ โดยเลี่ยงอาหารที่มีส่วนประกอบของนมวัว เพื่อป้องกันการเกิดโอกาสแพ้นมวัว เช่น เนย ขนมปังบางยี่ห้อ ซุปครีมกระป๋อง ซึ่งคุณแม่สามารถดูข้อมูลส่วนประกอบได้จากฉลากอาหารข้างบรรจุภัณฑ์ ลูกสามารถเริ่มอาหารเสริมตามวัย เช่น ข้าวสวย แครอท ฟักทอง ผักใบเขียว เนื้อสัตว์ ไข่แดง คุณพ่อคุณแม่ควรทำอาหารด้วยตัวเอง เพื่อรู้ถึงวัตถุดิบที่ใช้ นอกจากนี้ยังควรติดตามการเจริญเติบโตของลูกน้อยอย่างสม่ำเสมอเพื่อดูว่าลูกน้อยได้สารอาหารครบถ้วนหรือไม่

“นมถั่วเหลือง” ทางเลือกสำหรับเด็กที่แพ้นมวัว?

The French food health and safety agency (Afssa) หรือหน่วยงานด้านสุขภาพและความปลอดภัยอาหารของประเทศฝรั่งเศส ไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 3 ปีดื่มนมถั่วเหลือง แม้ว่าการแพ้นมวัวจะทำให้คุณแม่มีความยุ่งยากในการหาอาหารให้ลูกน้อย ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิแพ้หรือแพทย์จึงให้คำแนะนำที่ถูกต้อง เพื่อให้คุณแม่สามารถเลือกอาหารที่ตอบสนองความต้องการทางด้านโภชนาการของลูกน้อยได้อย่างเหมาะสม โดยแอนตี้บอดี้ในนมแม่ยังถือเป็นเกราะป้องกันการแพ้อาหารให้ลูกน้อย ดังนั้นการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จึงให้ผลในการป้องกันการเกิดภาวะภูมิแพ้ได้ดีที่สุด

ตรวจสม่ำเสมอ ห่างไกลโรคแพ้นมวัว

แนะนำให้คุณพ่อคุณแม่พาลูกน้อยเข้ารับการตรวจรักษาจากคุณหมอผู้เชี่ยวชาญอย่างสม่ำเสมอ เนื่องจากโรคแพ้นมวัวนั้นมีโอกาสที่จะหายได้เมื่อลูกโตขึ้น หากคุณพ่อคุณแม่มีการดูแลโภชนาการอย่างเหมาะสม หลีกเลี่ยงอาหารที่ลูกแพ้ ประกอบกับการติดตามอาการอย่างใกล้ชิด และทดสอบอาการแพ้เป็นระยะๆ โดยแพทย์ และทำตามคำแนะนำของแพทย์ก็จะทำให้ลูกมีโอกาสหายขาดจากโรคแพ้นมวัว หรือลดความรุนแรงที่อาจจะเกิดขึ้นได้

เมื่อลูกน้อยเป็นโรคแพ้นมวัว สิ่งสำคัญที่คุณแม่ต้องมี คือ ความรู้คู่กับความรัก คุณแม่มีความรู้ที่ถูกต้องในการดูแลลูกน้อย ส่วนความรัก คือ การให้เวลาใส่ใจ ติดตามอาการ และความเปลี่ยนแปลงของลูกน้อย เพื่อช่วยให้การดูแลลูกน้อยอย่างมีประสิทธิภาพ นำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีของลูกน้อยของเราในอนาคตได้นั่นเองค่ะ

ตรวจทานความถูกต้องโดย ศ.พญ.จรุงจิตร์ งามไพบูลย์ เอกสารอ้างอิง
- ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย. Allergy. สืบค้นจาก http://www.thaipediatrics.org/pages/Doctor/Detail/44/198
- ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย (2555). แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษา โรคแพ้โปรตีนนมวัว (Cow milk Protein Allergy). ตีพิมพ์เมื่อ มีนาคม 2555
- สมาคมโรคภูมิแพ้ โรคหืดและวิทยาภูมิคุ้มกันกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย (2563) . แนวทางปฏิบัติในการป้องกันโรคภูมิแพ้ของประเทศไทย. สืบค้น จาก http://allergy.or.th/2016/pdf/AAIAT_Thai_Allergy_Prevention_Guideline_20...
- ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย และชมรมส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่. คู่มือการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ สำหรับแพทย์ประจำบ้าน สาขาสูตินรีเวชวิทยา. สิงหาคม (2548)

อ่านเพิ่มเติม

เข้าร่วมคลับแม่หมี

คลับที่รวบรวม ข้อมูลโภชนาการ พัฒนาการ การดูแลลูกน้อย ตลอด 1,000 วันแรก

  • รับข้อมูลโภชนาการ พัฒนาการ การดูแลลูกน้อย​
  • ปรึกษาพูดคุยกับทีมพยาบาล ผู้เชี่ยวชาญ ฟรี 24 ชม.​
  • สาระน่ารู้ และสิทธิประโยชน์ ส่งตรงผ่านไลน์

สมัครคลับแม่หมี

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง